مشکل‌های سلامت روان (سلامت روان سالمندی یا روان‌شناسی سالمند) را کارشناسان مراقبت‌های بهداشتی و خود سالمندان کمتر می‌شناسند. شرم از این وضع هم باعث می‌شود افراد تمایلی به کمک گرفتن نداشته باشند.

چند واقعیت مهم

  • جمعیت جهان به‌سرعت سالمند می‌شود. بین سال‌های ۲۰۱۵ و ۲۰۵۰ میلادی، سهم جمعیت ۶۰سالهٔ جهان تقریباً دو برابر خواهد شد: از ۱۲ درصد به ۲۲ درصد.
  • سلامت روان و بهزیستی در سن‌های بالاتر به اندازهٔ هر زمان دیگری از زندگی مهم است.
  • اختلال‌های روانی و عصبی در میان سالمندان ۶٫۶ درصد از کل معلولیت این گروه سنی را در بر می‌گیرد.
  • تقریباً ۱۵ درصد از بزرگ‌سالان ۶۰ساله و بالاتر اختلال روانی دارند.

سالمندان، یعنی کسانی که ۶۰ سال و بیشتر دارند، در جایگاه عضو خانواده، داوطلب و نیروی کار فعال، سهم مهمی در جامعه دارند. بیشتر آنان سلامت روان خوبی دارند، ولی بسیاری از سالمندان در معرض خطر اختلال‌های روانی، اختلال‌های عصبی یا مصرف مواد و نیز ناراحتی‌های دیگری مانند دیابت، کم‌شنوایی و آرتروز هستند.

با بالا رفتن سن، افراد چند وضعیت سلامتی را هم‌زمان تجربه می‌کنند.

وضع کنونی در جهان

جمعیت جهان به‌سرعت سالمند می‌شود. بین سال‌های ۲۰۱۵ و ۲۰۵۰، سهم سالمندان جهان تقریباً دو برابر می‌شود و از حدود ۱۲ درصد به ۲۲ درصد می‌رسد. انتظار می‌رود جمعیت بالای ۶۰ سالِ جهان از ۹۰۰ میلیون نفر به ۲ میلیارد نفر برسد. سالمندان با چالش‌های ویژه‌ای در سلامت جسم و روان روبه‌رو هستند که باید شناخته شود.

بیش از ۲۰ درصد از بزرگ‌سالان ۶۰ساله و بالاتر اختلال روانی یا عصبی دارند (بدون شمردن اختلال‌های سردرد). ۶٫۶ درصد از کل معلولیت در افراد بالای ۶۰ سال را به اختلال‌های روانی و عصبی نسبت می‌دهند؛ این رقم با سنجهٔ «سال‌های تنظیم‌شده برای معلولیت» (DALY) حساب شده است. این اختلال‌ها در سالمندان ۱۷٫۴ درصد از «سال‌های معلول» (YLD) را تشکیل می‌دهد.

شایع‌ترین اختلال‌های روانی و عصبی در این گروه سنی زوال عقل و افسردگی است که به ترتیب تقریباً ۵ درصد و ۷ درصد از جمعیت سالمند جهان را درگیر می‌کند. اختلال‌های اضطرابی ۳٫۸ درصد از سالمندان را درگیر می‌کند و مشکل‌های مصرف مواد تقریباً ۱ درصد را. حدود یک‌چهارم مرگ‌های ناشی از خودآزاری در میان افراد ۶۰ساله یا بالاتر است. مشکل‌های سوءمصرف مواد در سالمندان بیشتر وقت‌ها نادیده گرفته می‌شود یا درست تشخیص داده نمی‌شود.

چه چیزهایی خطر را بیشتر می‌کند؟

در هر مرحله از زندگی ممکن است عامل‌های خطرساز گوناگونی برای مشکل‌های سلامت روان در کار باشد. سالمندان ممکن است عامل‌های استرس‌زای زندگی مشترک را تجربه کرده باشند. همچنین عامل‌های استرس‌زایی هست که در دوره‌های واپسین زندگی بیشتر به چشم می‌آید؛ مانند از دست رفتن چشمگیر ظرفیت و کم شدن توان کارکرد.

برای نمونه، سالمندان ممکن است کم‌تحرکی، درد مزمن، ضعف یا ناراحتی‌های دیگری را تجربه کنند که برایشان به گونه‌ای مراقبت درازمدت نیاز دارند. سالمندان همچنین بیشتر احتمال دارد با بازنشستگی، رویدادهایی مانند سوگ یا افت وضع اقتصادی و اجتماعی را تجربه کنند. همهٔ این عامل‌های استرس‌زا می‌توانند به انزوا، تنهایی یا پریشانی روانی در سالمندان بینجامند.

سلامت روان بر سلامت جسم اثر دارد و سلامت جسم بر سلامت روان. برای نمونه، در سالمندانی که بیماری جسمی مانند بیماری قلبی دارند، میزان افسردگی بالاتر از افراد سالم است. افسردگیِ درمان‌نشده در سالمندی که بیماری قلبی دارد هم می‌تواند بر نتیجهٔ آن بیماری اثر منفی بگذارد.

سالمندان در معرض سالمندآزاری هم هستند؛ از جمله آزار جسمی، کلامی، روانی، مالی و جنسی، رها کردن، بی‌توجهی، و از دست رفتن جدی عزت و احترام. شواهد کنونی نشان می‌دهد از هر شش سالمند یک نفر سالمندآزاری را تجربه می‌کند. سالمندآزاری می‌تواند افزون بر آسیب جسمی، به پیامدهای روانی جدی و گاه درازمدت، از جمله افسردگی و اضطراب، بینجامد.

زوال عقل و افسردگی، دو موضوع بهداشت عمومی

زوال عقل

زوال عقل یک سندرم است، معمولاً مزمن یا پیش‌رونده، که در آن حافظه، تفکر، رفتار و توان انجام کارهای روزمره رو به افت می‌رود. این بیماری بیشتر سالمندان را درگیر می‌کند، هرچند بخش طبیعی سالمندی نیست.

برآورد می‌شود ۵۰ میلیون نفر در سراسر جهان با زوال عقل زندگی می‌کنند و تقریباً ۶۰ درصد آنان در کشورهای کم‌درآمد و با درآمد متوسط‌اند. پیش‌بینی می‌شود شمار همهٔ کسانی که زوال عقل دارند در سال ۲۰۳۰ به ۸۲ میلیون نفر و در سال ۲۰۵۰ به ۱۵۲ میلیون نفر برسد.

زوال عقل، از نظر هزینه‌های مستقیم مراقبت پزشکی، اجتماعی و غیررسمی، مسائل اجتماعی و اقتصادی چشمگیری دارد. فشارهای جسمی، عاطفی و اقتصادی هم می‌تواند برای خانواده‌ها و مراقبان استرس زیادی بیاورد. هم کسانی که زوال عقل دارند و هم مراقبانشان به پشتیبانی نظام‌های بهداشتی، اجتماعی، مالی و حقوقی نیاز دارند.

افسردگی

افسردگی می‌تواند رنج بزرگی بیاورد و کارکرد فرد را در زندگی روزمره مختل کند. افسردگی تک‌قطبی در ۷ درصد از جمعیت عمومی سالمندان رخ می‌دهد و ۵٫۷ درصد از «سال‌های معلول» (YLD) را در میان افراد بالای ۶۰ سال تشکیل می‌دهد. در مراقبت‌های اولیه، افسردگی هم خوب تشخیص داده نمی‌شود و هم درمان نمی‌شود. نشانه‌ها بیشتر وقت‌ها نادیده می‌ماند و درمان نمی‌شود، چون هم‌زمان با مشکل‌های دیگر سالمندان پیدا می‌شود.