هنر مجموعهای از آثار یا فرایندهای ساختهٔ انسان است که برای اثر گذاشتن بر احساسات و هوش آدمی یا برای رساندن یک مفهوم آفریده میشود. کار هنری همیشه با زیبایی همراه نبوده، ولی همواره با خلاقیت انسان همراه است. هنر کاربردهای زیادی دارد و میتوان در سلامت، بهویژه در زمینهٔ سالمندی، از آن استفاده کرد.

هنر چیست؟
هنر، توانایی و مهارت آفریدن زیبایی است. از مهمترین رشتههای هنری میتوان اینها را نام برد: هنرهای تجسمی (نقاشی، طراحی، تندیسگری، عکاسی و چاپ)، هنرهای نمایشی (تئاتر و رقص) و دیگر هنرهای صناعی (موسیقی، ادبیات، شعر، داستان، سینما و معماری).
دانشنامهٔ بریتانیکا هنر را چنین تعریف میکند: «استفاده از توانایی و تخیل در خلق آثار زیبا، محیطی یا تجاربی که میتوان با دیگران تقسیم شود». البته دربارهٔ اینکه چه چیزی اساس هنر را میسازد، هیچ توافق فراگیری نیست. ذات هنر و مفهومهای وابسته به آن، مانند زیبایی و خلاقیت، در شاخهای از فلسفه به نام فلسفهٔ هنر و زیباییشناسی بررسی میشود. آثار هنری در رشتههایی مانند نقد هنری و تاریخ هنر هم بررسی میشوند.
واژهٔ هنر در زبان سانسکریت ترکیبی از دو واژه است: «هو» به معنی نیک و «نر» یا «نره» به معنای زن و مرد. در زبان اوستایی «س» به «ه» بدل شده و واژهٔ «هون» پدید آمده است. این واژه در زبان پهلوی یا فارسی میانه به شکل امروزی «هنر» درآمده که به معنای انسان کامل و فرزانه است. در زبان یونانی به هنر «تِکنِس» (Τέχνες) میگویند و این نام بهاشتباه در زبان انگلیسی وامواژهٔ «تکنالجی» (technology) به معنای «فناوری» شده است.
هنر چه گونههایی دارد؟
هنرها را به دو دسته تقسیم میکنند:
- هنرهای کاربردی: مانند معماری و طراحی لباس.
- هنرهای زیبا: که در آنها هنر برای خودِ هنر است.
هنرهای زیبا هفت دستهاند:
- موسیقی
- هنرهای دستی: مجسمهسازی، شیشهگری
- هنرهای ترسیمی: نقاشی، خطاطی، عکاسی
- ادبیات: شعر، داستان، نمایشنامه، فیلمنامه و نثر
- معماری
- رقص و حرکات نمایشی
- هنرهای نمایشی: سینما، تئاتر
آثار هنری، از هر گونه که باشند، این وجههای مشترک را دارند:
- تخیل مهمترین عامل در شکلگیری اثر هنری است.
- همهٔ آثار هنری از عاطفه و احساس هنرمند سرچشمه میگیرند، نه از تفکر منطقی و عقلانی او.
- چندمعنایی بودن و منشورمانندی، سومین وجه مشترک همهٔ آثار هنری است.
هنر در سالمندی چه کاربردی دارد؟
- تفنن و سرگرمی
- شغل
- کاربرد در سلامت
- پیشگیری
- درمان
- توانبخشی
هنردرمانی و فایدههای آن
هنردرمانی راهی خلاقانه در سالمندی برای مدیریت درد و استرس و کنار آمدن با از دست دادن حافظه است.
هنر از دیرباز فرایندی درمانی به شمار میرود. آفریدن چیزی تازه و کار با مداد، رنگ، گل رس یا مواد دیگر میتواند برایتان تجربهای رضایتبخش باشد. در سالمندی، هنردرمانی میتواند به بازگرداندن کارکرد و حس کلی بهزیستی کمک کند. افزون بر این، بسیاری از برنامهها در فضایی اجتماعی برگزار میشود که به شما امکان میدهد با دیگران ارتباط و رابطه برقرار کنید. برخی از مهمترین فایدههای هنردرمانی در سالمندی:
- بیشتر شدن مهارتها و هماهنگی حرکتی
- بهتر شدن عملکرد شناختی و تحریک آن
- بهتر شدن روحیه و سلامت روان
- فراهم شدن فرصت ارتباط اجتماعی
- کم شدن درد
- کم شدن استرس
- مقابله با زوال عقل (دمانس) و آلزایمر
- هنردرمانی عملکرد حسیـحرکتی را بهتر میکند.
- عزت نفس و خودآگاهی را تقویت میکند.
- انعطافپذیری عاطفی را پرورش میدهد.
- بینش انگیزشی را رواج میدهد.
- مهارتهای اجتماعی را تقویت میکند.
- درگیری را برطرف و پریشانی را کم میکند.
رشتهٔ هنری را چطور انتخاب کنیم؟
برای پیشنهاد رشتهٔ هنری به سالمند، اینها در نظر گرفته میشود:
- علاقه و زمینههای پیشین
- دانش و مطالعهٔ پیشین
- کمتوانیِ موجود
- محدودیتها
- بیماریهای موجود
- اینکه رشته چقدر وقت میگیرد
هنگام انتخاب رشته این ملاحظهها هم هست:
- شیوهٔ زندگی مناسب حفظ شود.
- تغذیه و خواب مناسب باشد.
- در مصرف داروهای سالمند وقفهای پیش نیاید.
- هنگام فعالیت هنری از وسایل کمکی توانبخشی استفاده شود.
- به خطرهای برخی رشتهها برای سالمند دقت شود.
دورههای آموزشی میتوانند در تقویت آموزش هنر به سالمندان نقش مؤثری داشته باشند.
چه رشتههایی مناسب است؟
- نقاشی
- تئاتر
- آواز
- نوازندگی
- خطاطی
- گرافیک
- طراحی
- دوزندگی
- گویندگی
- عکاسی
- فیلمبرداری
- نمایش عروسکی
- قصهگویی
- دکلمه
- مجسمهسازی
- سفالگری
- منبتکاری
- مینیاتور
- هنرهای دیجیتالی
- انواع صنایع دستی
- بازیگری
- پانتومیم
- دکوراسیون
- آیینهکاری
- معرق
چند توصیه برای فعالیت هنری
- هنگام کار از وسایل کمکی مانند عینک، سمعک و عصا استفاده کنید.
- ورزش و تمرین بدنی کنید.
- اگر به رشتهای علاقه ندارید، آن را عوض کنید.
- فعالیتهای هنری گروهی بهتر است.
- فعالیت هنری را زیر نظر مربی انجام دهید.
- دستکم در دو رشته فعالیت کنید تا اگر امکانات اولیهٔ یک رشته فراهم نبود، در رشتهٔ دیگر کار کنید.
