سالمندی مرحلهای از عمر انسان است و این نام را معمولاً برای کسانی به کار میبرند که سنشان به حدود ۶۵ سال یا بیشتر رسیده است. این دوره ممکن است با تغییر در کار بدن (تغییرهای فیزیولوژیک) و تغییرهای اجتماعی و روانی همراه باشد.
در این دوره ممکن است با چالشهای گوناگونی روبهرو شوید؛ از جمله مسائل سلامت، تغییر در میزان انرژی و فعالیتهای روزانه، و نیز مسائل اجتماعی و اقتصادی.
مراقبت و پشتیبانی از سالمندان در این دوره برای حفظ کیفیت زندگیشان بسیار مهم است. بیشتر کردن فعالیت بدنی، بهتر کردن سلامت روان، حفظ ارتباط با دیگران و داشتن پشتیبانی مناسب میتواند به بهتر شدن کیفیت زندگی در سالمندی کمک کند.
در ادامه برخی از جنبههای مهم این دوره آمده است.
بدن چه تغییری میکند؟
در سالمندی، کار بدن دستخوش تغییرهای گوناگونی میشود. این تغییرها ممکن است در بخشهای مختلف بدن پیش بیاید. در این دوره با چالشهای گوناگونی روبهرو میشوید که به توجه و مراقبت ویژه نیاز دارد.
- عضله و استخوان: تغییر در عضلهها و استخوانها به کم شدن مقدار عضله و کم شدن قدرت عضلهها میانجامد. کم شدن تراکم استخوان و بیشتر شدن خطر شکستگی استخوان هم از تغییرهای دیگر این بخش است.
- قلب و رگها: کم شدن کارایی قلب و تغییر ضربان قلب در حال استراحت دیده میشود. این ممکن است خطر برخی مشکلات قلب و رگها را بیشتر کند.
- گوارش: دستگاه گوارش هم تغییر میکند. کم شدن تولید آنزیمها و اسیدهای معده میتواند به ناراحتیهای گوارشی بینجامد و جذب مواد مغذی هم ممکن است کم شود.
- تنفس: کم شدن حجم ریه و بیشتر شدن خطر عفونتهای تنفسی، به علت ضعف دستگاه ایمنی بدن در این دوره، دیده میشود.
- دستگاه عصبی: تعداد و کارکرد سلولهای عصبی (نورونها) کم میشود و توان حافظه و توجه افت میکند.
- پوست: کم شدن تولید کلاژن و الاستین (دو پروتئین پوست) باعث میشود پوست سنوسال نشان دهد و چینوچروک بردارد؛ خشکی پوست هم بیشتر میشود.
- دستگاه ادراری: حجم ادراری که ساخته میشود کم میشود و قدرت کلیهها افت میکند.
- غدههای درونریز (دستگاه هورمونساز بدن): کم شدن تولید هورمونهایی مانند استروژن و تستوسترون و بیشتر شدن خطر مشکلات غدههای درونریز از دیگر تغییرهای مهم این دوره است.
در سالمندی ممکن است با بیشتر شدن خطر بیماریهای مزمن مانند دیابت، بیماری قلبی و سرطان روبهرو شوید.
ممکن است به مراقبتهای پزشکی بیشتری نیاز داشته باشید.
این تغییرها ممکن است در هر کس متفاوت باشد. پس توجه به سلامت و به شیوهٔ زندگی فعال و سالم میتواند به حفظ سلامت در سالمندی کمک کند.
سلامت روان
در این سالها سلامت روان هم زیر اثر تغییرهای گوناگون قرار میگیرد. این تغییرها ممکن است بر احساسات، باورها و کیفیت زندگی روانی اثر بگذارد. در این زمینه هم با چالشهای گوناگونی روبهرو میشوید که به توجه و مراقبت ویژه نیاز دارد.
- احساس تنهایی و انزوا: ممکن است با از دست دادن همسر یا نزدیکان دیگر، احساس تنهایی و انزوا را تجربه کنید. تغییر در حلقهٔ آشنایان و کم شدن فعالیتهای اجتماعی میتواند این احساسها را بیشتر کند.
- حافظه و توجه: کم شدن توان حافظه و توجه ممکن است در این سالها پیش بیاید و این معمولاً نگرانی و استرس میآورد.
- توان رویارویی با استرس: ممکن است در رویارویی با استرس و فشارهای روزمره تغییرهایی را تجربه کنید. این میتواند حساسیت به استرس و خطر اختلالهای روانی را بیشتر کند.
- خلقوخو: بیشتر شدن اضطراب یا افسردگی میتواند از تغییر در حالتهای خلقوخو باشد. مسائل جسمی، از دست دادن عزیزان یا مشکلات مالی هم میتوانند بر خلقوخو اثر بگذارند.
توجه به این تغییرها و فراهم کردن حمایت و مراقبت مناسب برای سالمندان میتواند به بهتر شدن سلامت روانشان کمک کند.
تغذیهٔ سالم
در سالمندی، تغذیه زیر اثر تغییر در کار بدن، فعالیتهای روزانه و وضع سلامت قرار میگیرد. تغییرهای این دوره میتواند بر نیازهای غذایی و ذائقه اثر بگذارد.
با بالا رفتن سن، نیاز به کالری ممکن است کم شود، چون بدن به انرژی کمتری نیاز دارد. این کم شدن نیاز به کالری با تغییر در نیاز به مواد مغذی همراه است؛ از جمله بیشتر شدن نیاز به کلسیم، ویتامین دی و ویتامین ب۱۲.
پروتئین در این سالها اهمیت بیشتری دارد. نیاز به پروتئین برای حفظ عضلهها و جلوگیری از کاهش جریان خون بیشتر میشود. مصرف پروتئین همراه با ورزش منظم میتواند به حفظ کارکرد عضلهها کمک کند.
فیبر (بخشی از خوراکیهای گیاهی که هضم نمیشود) هم برای حفظ سلامت گوارش و پیشگیری از ناراحتیهای گوارشی در این دوره اهمیت دارد. خوردن میوه، سبزی و غلات کامل توصیه میشود.
آب هم اهمیت ویژهای دارد. نوشیدن آب کافی برای اینکه بدن آب کافی داشته باشد و برای کم کردن خطر مشکلات کلیه و دستگاه ادراری مهم است.
مصرف مواد مغذی گوناگون هم باید با توجه به وضع سلامت هر کس تنظیم شود. ممکن است با توجه به وضع سلامتتان، نیاز به مادهٔ مغذی خاصی مثل آهن یا اسید فولیک بیشتر شود.
کنترل وزن و جلوگیری از زیاد یا کم شدن غیرضروری وزن هم مهم است. توجه به محدودیتهایی مانند مشکلات دندان یا یبوست هم در تغذیهٔ این سالها ضروری است.
توصیه میشود با پزشک یا متخصص تغذیه صحبت کنید. انتخاب غذاهای گوناگون و سازگار با وضع سلامتتان نقش مهمی در حفظ سلامت شما در این دوره دارد.
ارتباط با دیگران
در این سالها ارتباط با دیگران زیر اثر تغییرهای جسمی، روانی و اجتماعی قرار میگیرد. این تغییرها میتوانند اثر مهمی بر شیوهٔ رفتوآمد و ارتباط شما با دیگران داشته باشند.
با بالا رفتن سن ممکن است فعالیت اجتماعی کم شود. دلیلش ممکن است از دست دادن دوستان یا همکاران، بازنشستگی یا محدودیتهای جسمی باشد. موضوع گفتوگوها هم تغییر میکند و آدمها بیشتر به خاطرههای گذشته و خانواده اهمیت میدهند.
حفظ ارتباط با خانواده هم اهمیت زیادی دارد. برخی در این سالها بیشتر به حفظ ارتباط با خانواده و نسلهای جوانتر توجه میکنند و این میتواند جنبهٔ مهمی از ارتباطهایشان باشد.
توجه به نیازها و تغییرهای این سالها، ارتباط با دیگران را بهتر میکند. حمایت اجتماعی، فرصتهای تازه برای ارتباط با دیگران و فعالیتهای اجتماعی میتوانند کمک کنند تجربهٔ بهتری از ارتباط با دیگران داشته باشید.
ممکن است با بالا رفتن سن، فعالیتتان کمتر شود و شیوهٔ زندگی پرنشاطتان تغییر کند.
خواب
دشواریهای خواب معمولاً در سالمندان بیشتر دیده میشود. در سالمندی، الگوی خواب ممکن است زیر اثر تغییر در کار بدن و تغییرهای روانی قرار بگیرد. برخی از تغییرهای رایج خواب در این دوره اینهاست:
- کوتاه شدن خواب عمیق: در سالمندی معمولاً مدت خواب عمیق (مرحلهٔ عمیق و مرحلهٔ رِم، که از مرحلههای خواب است) کم میشود. این تغییر ممکن است باعث احساس خستگی در طول روز شود.
- بیدار شدن بیشتر در شب: ممکن است شبها بیشتر بیدار شوید و بیداریهای طولانی در شب آزارتان دهد.
- تغییر الگوی خواب: ممکن است تغییرهایی در الگوی خواب پیش بیاید؛ مثل بیشتر شدن دفعههای بیدار شدن در شب. این تغییرها معمولاً باعث میشود برای بهبود و خواب عمیق به زمان بیشتری نیاز باشد.
- کم شدن ساعتهای خواب: ممکن است کمترین مدت معمول خواب (حدود ۷ تا ۹ ساعت در شب) را پیوسته تجربه نکنید و ساعتهای خوابتان کم شود.
- دشواری در به خواب رفتن و ادامهٔ خواب: به خواب رفتن و ادامهٔ خواب ممکن است برای برخی دشوار باشد. این دشواریها معمولاً با ترس از بیخوابی و نگرانیهای مربوط به خواب ارتباط دارد.
- میل بیشتر به خواب در روز: ممکن است بیشتر احساس خستگی کنید و در طول روز یا در ساعتهای غیرمعمول میل به خواب داشته باشید.
- تغییر ساختار خواب: ممکن است نسبت مرحلههای گوناگون خواب (مرحلههای عمیق و رِم) تغییر کند و در نتیجه ساختار کلی خواب عوض شود.
تغییر الگوی خواب معمولاً بخشی از روند طبیعی بالا رفتن سن است، ولی مشکلات خواب ممکن است بر کیفیت زندگی اثر بگذارد. تدبیرهایی مانند فراهم کردن محیط خواب آرام و ورزش منظم میتواند به بهتر شدن خواب در سالمندی کمک کند.
