همه گاهی خسته می‌شوند. خستگی ممکن است واکنش طبیعی بدن به فعالیت، فشار عاطفی، بی‌حوصلگی یا کم‌خوابی باشد، ولی گاهی نشانهٔ یک بیماری جسمی یا روانی است. اگر چند هفته است پیوسته خسته‌اید، بهتر است با پزشکتان صحبت کنید تا علت خستگی پیدا شود و راهی برای کم کردنش پیدا کنید.

مردی خسته که عینکش را در دست گرفته و چشمش را می‌مالد

چه بیماری‌ها و درمان‌هایی خستگی می‌آورند؟

گاهی خستگی نخستین نشانه‌ای است که چیزی در بدن درست کار نمی‌کند. مثلاً کسانی که روماتیسم مفصلی (آرتریت روماتوئید) دارند، بیشتر وقت‌ها از خستگی گله می‌کنند. کسانی که سرطان دارند ممکن است از خودِ بیماری، از درمان آن یا از هر دو خسته باشند.

این بیماری‌ها و درمان‌ها هم ممکن است خستگی بیاورند:

  • شیمی‌درمانی و پرتودرمانی، یا دورهٔ بهبود پس از جراحی بزرگ.
  • عفونت‌ها.
  • بیماری‌های مزمن مانند دیابت، بیماری قلبی، بیماری کلیه، بیماری کبد، بیماری تیروئید و بیماری مزمن انسدادی ریه.
  • دردی که درمان نشده است و بیماری‌هایی مانند فیبرومیالژیا (بیماری‌ای مزمن با درد در سراسر بدن و خستگی).
  • کم‌خونی.
  • وقفهٔ تنفس در خواب (آپنهٔ خواب) و دیگر اختلال‌های خواب.
  • سکتهٔ مغزی‌ای که به‌تازگی رخ داده است.
  • بیماری پارکینسون؛ خستگی در آغاز آن شایع است، ولی ممکن است در هر زمانی از بیماری پیدا شود.
  • برخی داروها، مانند داروهای ضدافسردگی، داروهای حساسیت (آنتی‌هیستامین‌ها) و داروهای تهوع و درد.

دربارهٔ خستگی و بیماری‌تان با پزشک صحبت کنید؛ درمان بیماری زمینه‌ای ممکن است خستگی را کمتر کند.

آیا غم و نگرانی هم خستگی می‌آورد؟

نگران سلامتتان هستید و نگران اینکه چه کسی از شما مراقبت خواهد کرد؟ به‌تازگی عزیزی را از دست داده‌اید؟ یا توان حرکت و استقلالتان کمتر شده است؟ فشارهای عاطفی‌ای مانند این‌ها انرژی را می‌گیرد. خستگی ممکن است با این‌ها همراه باشد:

  • اضطراب.
  • افسردگی.
  • سوگ از دست دادن خانواده یا دوستان.
  • استرس گرفتاری‌های مالی یا شخصی.
  • این احساس که اختیار زندگی‌تان دیگر در دست خودتان نیست.

کم‌خوابی هم خستگی را بیشتر می‌کند. فعالیت بدنی منظم ممکن است خوابتان را بهتر کند، حس افسردگی و استرس را کم کند و حال کلی‌تان را بهتر کند. یوگا، مراقبه، نفس عمیق و حرکات کششی هم ممکن است استرس و اضطراب را کم کند و کمک کند بهتر استراحت کنید. اگر اضطراب یا افسردگی در خستگی‌تان سهم دارد، روان‌درمانی یا دارویی که پزشک تجویز می‌کند ممکن است کمک کند. اگر حس می‌کنید حال روحی‌تان خوابتان را به هم زده یا خسته‌تان کرده است، با پزشک صحبت کنید.

کدام عادت‌ها خستگی می‌آورند؟

  • شب‌بیداری: خواب خوب شبانه برای سرحال بودن مهم است. بکوشید هر روز سرِ یک ساعت بخوابید و سرِ یک ساعت بیدار شوید.
  • کافئین زیاد: نوشابهٔ کافئین‌دار، چای، قهوه و حتی شکلات ممکن است خواب شب را به هم بزند. کافئین را در طول روز محدود کنید و شب از آن بپرهیزید.
  • الکل زیاد: الکل شیوهٔ فکر کردن و رفتار را تغییر می‌دهد و ممکن است با برخی داروها تداخل زیان‌آور داشته باشد.
  • ورزش خیلی کم یا خیلی زیاد: ورزش منظم ممکن است انرژی را بالا ببرد، ولی زیاده‌روی بدون استراحت کافی به خستگی می‌رسد.
  • بی‌حوصلگی: اگر سال‌های کار پرمشغله بوده‌اید، ممکن است پس از بازنشستگی ندانید وقتتان را چطور بگذرانید. کارهای اجتماعی و سازنده‌ای که دوست دارید، مانند کار داوطلبانه در محله، به حال خوبتان کمک می‌کند.

چطور کمتر احساس خستگی کنم؟

  • منظم ورزش کنید. تقریباً هر کس در هر سنی می‌تواند نوعی فعالیت بدنی انجام دهد. اگر نگرانی دارید، از پزشکتان بپرسید آیا کاری هست که بهتر است انجام ندهید. ورزش متوسط ممکن است اشتها، انرژی و نگاهتان به زندگی را بهتر کند. برخی افراد می‌بینند ورزش‌هایی که تعادل و تنفس را با هم دارند، مانند تای‌چی یا یوگا، انرژی‌شان را بیشتر می‌کند.
  • عصرها چرت طولانی نزنید. چرت بیش از ۳۰ دقیقه در اواخر روز ممکن است شما را منگ کند و به خواب رفتن در شب را سخت‌تر کند.
  • سیگار نکشید. سیگار با بیماری‌هایی مانند سرطان، بیماری قلبی و ناراحتی‌های تنفسی ارتباط دارد که همه با خستگی همراه‌اند.
  • اگر کارها زیاد است، کمک بخواهید. گاهی فقط فکر کردن به کارهای پیش رو خسته‌تان می‌کند. کار کردن با دیگران ممکن است کار را زودتر و خوشایندتر پیش ببرد.
  • کارهایی را که دوست دارید انجام دهید. دیدار با خانواده و دوستان یا کار داوطلبانه ممکن است در طول روز حس سرزندگی بیشتری بدهد.
  • خوب بخورید و الکل ننوشید. غذای مغذی در طول روز انرژی می‌دهد.
  • دفترچهٔ خستگی داشته باشید. بنویسید در چه ساعت‌هایی بیشتر یا کمتر خسته‌اید. این کمک می‌کند الگوی خستگی‌تان را ببینید و کارهایی را که انرژی می‌دهند برنامه‌ریزی کنید.

پزشک چه می‌کند؟

پزشک دربارهٔ خواب، کارهای روزانه، اشتها و ورزش از شما می‌پرسد، معاینه‌تان می‌کند و احتمالاً آزمایش می‌خواهد. درمان به سابقه و نتیجهٔ معاینه و آزمایش‌هایتان بستگی دارد. ممکن است برای بیماری زمینه‌ای، مانند کم‌خونی یا اختلال کار تیروئید، دارو تجویز کند. ممکن است برای افسردگی یا اضطراب هم روان‌درمانی یا دارو پیشنهاد کند، یا غذای متعادل و یک برنامهٔ ورزشی را توصیه کند.

سندرم خستگی مزمن چیست؟

سندرم خستگی مزمن، که آن را آنسفالومیلیت میالژیک هم می‌نامند، حالتی است که خستگی شش ماه یا بیشتر طول می‌کشد و به بیماری یا وضعیت دیگری مربوط نیست. خستگی شدیدی است که با استراحت بهتر نمی‌شود و انجام کارهای روزانه، مانند لباس پوشیدن یا حمام کردن، را سخت می‌کند. نشانه‌های دیگرش ممکن است این‌ها باشد: دشواری در خواب، حافظه و تمرکز، درد، سرگیجه، گلودرد و غده‌های لنفاوی‌ای که با لمس درد می‌کنند.