اندورفینها گروهی از پپتیدها (پروتئینهای کوچک) هستند که سلولهای عصبی در مغز و نخاع میسازند. این هورمونها را مهمترین آگونیستهای (مولکولهای فعالِ) گیرندههای اپیوئید در دستگاه عصبی مرکزی میدانند.
اندورفینها را مسکنهای طبیعی بدن میدانند و در کنترل درد و استرس نقش مهمی دارند. وقتی بدن با استرس زیاد روبهرو میشود، اندورفین میسازد و این هورمونها به گیرندههای اپیوئیدیِ سلولهای عصبی میچسبند. این اتصال میتواند درد را آرام کند و حس راحتی بیاورد.
این هورمونها ممکن است در تنظیم خلق و حس خوب هم نقش داشته باشند.
واژهٔ «اندورفین» از ترکیب دو واژهٔ یونانی گرفته شده است: «اندو» به معنای «درون» و «مورفین» که گونهای اپیوئید است.

آیا با بالا رفتن سن اندورفین بدن کم میشود؟
مقدار اندورفین میتواند در وضعیتهای گوناگون، از جمله ورزش، استرس یا تجربههای شادیآور، بیشتر شود. این هورمون را یکی از عاملهای طبیعی بدن برای مقابله با درد و استرس میدانند.
در سالمندی مقدار اندورفین بدن ممکن است تغییر کند. در کل، برخی پژوهشها نشان دادهاند که ورزش میتواند به بالا رفتن اندورفین کمک کند. ورزش میتواند در بهتر شدن خلقوخو، کم شدن استرس و بهتر شدن حال روحی در سالمندی مؤثر باشد.
تجربههای شادیآور و فعالیتهای اجتماعی هم ممکن است بر ترشح اندورفین اثر بگذارند. اینها میتوانند به کم شدن احساس تنهایی و بیشتر شدن رضایت از زندگی کمک کنند.
مطالعهها نشان دادهاند که مقدار اندورفین ممکن است در سالمندان کم شود، ولی فعالیتهای روانی، بدنی و اجتماعی میتوانند یکی از راههای مؤثرِ بالا بردن آن در این دوره از زندگی باشند.
تغذیهٔ سالم و روشهای کنترل استرس هم میتواند در حفظ تعادل اندورفینها در سالمندی مؤثر باشد.
چرا اندورفین در سالمندی کم میشود؟
کم شدن اندورفین در سالمندی به چند عامل بستگی دارد؛ هم تغییرهای فیزیولوژیکی و هم عاملهای روانی. مقدار اندورفین بدن در واقع زیر اثر چند عامل گوناگون است:
- کم شدن فعالیت بدنی: با بالا رفتن سن، کارکرد عضلهها و قلب و ریهها معمولاً کم میشود. کم شدن فعالیت بدنی میتواند تحریک برخی دستگاههای هورمونی، از جمله دستگاه اندورفین، را کم کند.
- تغییرهای هورمونی: در سالمندی مقدار برخی هورمونها کم میشود؛ از جمله هورمونهای جنسی، هورمون رشد و هورمونهای مرتبط با استرس. این تغییرها ممکن است ترشح اندورفین را کم کند.
- تغییر در ساختار مغز: در سالمندی ساختار و کارکرد برخی بخشهای مغز ممکن است تغییر کند. این تغییرها ممکن است در کم شدن ترشح اندورفین اثر داشته باشد.
- تجربههای استرسزا: تجربههای استرسزا در طول عمر، و بهویژه در سالمندی، ممکن است بر دستگاههای هورمونی اثر منفی بگذارند و مقدار اندورفین را تغییر دهند.
برخی از این عاملها با هم عمل میکنند و اندورفین را در سالمندی کم میکنند. این تغییرها ممکن است احساس درد را بیشتر کنند، انرژی را کم کنند و خلقوخو را تغییر دهند.
بیشتر شدن اندورفین چه اثری بر بدن دارد؟
- اندورفینها در دستگاه عصبی مرکزی مانند آگونیستِ گیرندههای اپیوئید عمل میکنند. پس ساخته شدن این هورمونها میتواند به آرام شدن درد کمک کند که در سالمندی موضوع مهمی است.
- اندورفینها ممکن است در بهتر شدن خلقوخو و بیشتر شدن حس راحتی و شادی نقش داشته باشند. این میتواند به بهتر شدن کیفیت زندگی روانی و اجتماعی شما کمک کند.
- اندورفینها، که مسکنهای طبیعیاند، در کنترل استرس نقش مهمی دارند. بیشتر شدن ترشح این هورمونها ممکن است به کم شدن اثرهای منفی استرس و سازگاری بیشتر با وضعیتهای گوناگون کمک کند.
- بیشتر شدن اندورفین میتواند در پیشگیری یا کنترل برخی مشکلهای سلامت روان، مانند افسردگی و اضطراب، مؤثر باشد.
- اندورفینها در پاسخ به ورزش و تحرک هم نقش دارند. ترشح این هورمونها ممکن است تشویقکننده باشد و به شما برای تحرک بدنی انگیزه بدهد.
توجه کنید که اثرهای احتمالیِ بیشتر شدن اندورفین در بدن، بسته به وضعیت هر کس فرق میکند و نتیجهها ممکن است گوناگون باشد.

چطور اندورفین بدن بیشتر میشود؟
اندورفین بدن میتواند به شکل طبیعی یا با فعالیتها و وضعیتهای مشخصی بیشتر شود. برخی از راههایی که ممکن است ساخت اندورفین را در بدن بیشتر کنند:
- ورزش: ورزشهای هوازی مانند دویدن، شنا یا دوچرخهسواری، و ورزشهای مقاومتی مانند وزنهبرداری یا تمرینهای تقویتی.
- ماساژ و روشهای آرامسازی: ماساژ و روشهای مرتبط با آرامسازی ممکن است بر ساخت اندورفین اثر مثبت داشته باشند.
- درد موقت: تجربهٔ دردِ موقت، مثلاً در پی ورزش یا استرس، ممکن است ساخت اندورفین را بیشتر کند.
- کارهایی که استرس را کم میکند: تمرینهای آرامسازی مانند یوگا و تنفس عمیق، و روشهای کنترل استرس مثل مراقبه.
- شادی و لذت: تجربهٔ شادی و لذت، مثلاً با کارهایی که خوشحالتان میکند یا با ارتباط با عزیزان.
توجه کنید که هر کس ممکن است به این عاملها واکنش متفاوتی نشان دهد و اثرها ممکن است گوناگون باشد. در وضعیتهای خاص، مانند تجربهٔ درد شدید، برای برخی افراد ممکن است داروهای مسکن اپیوئیدی بهطور مداوم تجویز شود که آنها هم بر ساخت اندورفین اثر مستقیم دارند.
