در سالمندی با تغییرهایی در بدن، در زندگی اجتماعی و در روان روبهرو میشوید که ممکن است از عاملهای استرس و اضطراب باشند. برای مدیریت استرس و اضطراب روشهای گوناگونی هست که دانستنشان بسیار سودمند و کاربردی است.
چه چیزهایی استرس و اضطراب میآورد؟
بیماری و ناراحتیهای جسمی
مشکلات سلامت میتوانند منبع اصلی استرس و اضطراب در این سن باشند. وقتی با بیماری جدی، افت چشمگیر سلامت جسم یا ناراحتیهای حاد و مزمن (درازمدت) روبهرو میشوید، این وضع میتواند احساس ناامنی، ترس و استرس بیاورد. این مشکلات همچنین میتوانند به احساس درماندگی، ناراحتی و اضطرابِ بیشتر دربارهٔ آینده بینجامند.
هزینههای بیمارستان، داروهای لازم و درمانهای طولانی هم میتوانند منبع دیگری برای استرس و اضطراب باشند. از عاملهای دیگرِ وابسته به بیماری میتوان از تغییر شیوهٔ زندگی، کم شدن استقلال و تغییر نقش اجتماعی نام برد که ممکن است استرس و اضطراب را بیشتر کنند. پس مشکلات سلامت میتوانند استرس و اضطراب را بهشدت بالا ببرند و به پشتیبانی و مدیریت مناسب نیاز داشته باشند.
از دست دادن عزیزان
از دست دادن عزیزان، چون اثر انسانی و روانی عمیقی دارد، میتواند از مهمترین عاملهای استرس و اضطراب در این سالها باشد. دلیلش این است که آدم حس میکند بخشی از خودش را از دست داده، ساختار خانواده عوض میشود، احساس تنهایی و انزوا میآید و آدم با مرگ روبهرو میشود. از دست دادن یک عزیز میتواند ساختار خانواده را بسیار تغییر دهد؛ این تغییر ممکن است نقشها و مسئولیتها را عوض کند، پشتیبانی اعضای خانواده از یکدیگر را تغییر دهد و ارتباطهای پرمعنا را از میان ببرد.
این تغییرها ممکن است منبع استرس و اضطراب شوند و احساس شدید ترس، اضطراب و ناامنی بیاورند. این تجربهٔ دردناک و مهم ممکن است حتی بر سلامت روان و جسم اثر منفی بگذارد، و برای کم شدن اثرهای منفیاش به درک و حمایت جامعه و خانواده نیاز است.
تغییر شیوهٔ زندگی
تغییر شیوهٔ زندگی میتواند با ترس از ناشناختهها یا نیاز به سازگار شدن با شرایط تازه، منبع استرس و اضطراب باشد. این ممکن است به این دلیلها باشد: سازگار نشدن با تغییرها، ترس از تغییر، تغییرهای جسمی، احساس از دست دادن کنترل، و گونهای احساس از دست دادن عزیزان یا حتی تواناییهای خود. وقتی با تغییرهایی مانند از دست دادن دوستان، عوض شدن محیط زندگی یا ناراحتیهای جسمی و روحی تازه روبهرو میشوید، این تغییرها ممکن است استرس و اضطراب را بیشتر کنند.
ترس از تغییرهایی که با بالا رفتن سن میآید و تغییرهای جسمی، مانند کم شدن سلامت جسم و انرژی، هم میتواند این احساسها را شدیدتر کند. برخی هم ممکن است حس کنند کنترل زندگی از دستشان رفته و به دیگران وابستهتر شدهاند، که میتواند به استرس و اضطراب بیشتر بینجامد. در کل، تغییر شیوهٔ زندگی ممکن است محرک استرس و اضطراب باشد.
افسردگی و تنهایی
افسردگی و تنهایی میتوانند دو عامل مهم استرس و اضطراب باشند. احساس تنهایی و انزوا ممکن است با کوچک شدن حلقهٔ آشنایان و بیشتر شدن تنهایی در این سالها همراه باشد، و این بهتدریج افسردگی و اضطراب را بیشتر میکند.
از دست دادن ارتباط با دیگران و تجربهٔ تنهایی ممکن است احساس درماندگی و کمارزشی به دنبال داشته باشد، و اینها استرس و اضطراب میآورند. اثرهای جسمی، مانند بالا رفتن هورمونهای استرس و تغییر در ساختار مغز، هم ممکن است این ناراحتیهای روحی و روانی را بیشتر کنند.
سرانجام، این عاملها با هم میتوانند چرخهای منفی بسازند و استرس و اضطراب را شدیدتر کنند. این نشان میدهد که در این دوره از زندگی، این احساسها به پشتیبانی و مدیریت مناسب نیاز دارند.
تغییر وضع مالی
در سالمندی تغییر وضع مالی میتواند از عاملهای استرس و اضطراب باشد. این تغییر ممکن است بر احساس استقلال و اعتمادبهنفس اثر بگذارد؛ چون وابستگی به درآمد میتواند بهتدریج از استقلال مالی بکاهد و نگرانی دربارهٔ آیندهٔ مالی را بیشتر کند. استرس و اضطرابِ برآمده از تغییر وضع مالی ممکن است به دلیل تغییر شیوهٔ زندگی، محدود شدن خرید چیزهای ضروری و حتی از دست دادن خانه یا امکانات اجتماعی باشد.
این دگرگونیها ممکن است بر روابط اجتماعی اثر بگذارند و در رابطه با دوستان و خانواده تنش بیاورند. اینکه نتوانید هزینهٔ مراقبتهای بهداشتی و درمانی را بپردازید هم ممکن است نگرانی دربارهٔ سلامتتان را بیشتر کند. تغییر وضع مالی چالشی چندجانبه در سالمندی است و در بیشتر شدن استرس و اضطراب اثر دارد.
سرانجام، این عاملها با هم میتوانند مانند چرخهای منفی بر سلامت روان و جسم اثر بگذارند و به مدیریت و رسیدگی مناسب نیاز داشته باشند.
کم شدن تواناییهای ذهنی
افت کارکرد شناختی (تواناییهای ذهنی) میتواند وضعی ناخوشایند و نگرانکننده و منبع استرس و اضطراب باشد؛ چون ممکن است به ناامیدی و ناراحتی بینجامد. وقتی حافظه، توجه، یادگیری و تفکر کم میشود، آدم حس میکند کنترل زندگی از دستش رفته است و این میتواند اضطراب و استرس را بیشتر کند.
این احساسها میتوانند به اینها بینجامند: بیشتر شدن شک و بیاعتمادی به خود و اطرافیان، ترس از دست دادن استقلال و نپذیرفتن کمک دیگران، و حتی ترس از دست دادن هویت خود. در کل، افت کارکرد شناختی را میتوان عامل مهمی در استرس و اضطراب دانست؛ چون میتواند احساس ناامیدی، ناراحتی و ناامنی بیاورد.
ترس از مرگ
ترس از مرگ میتواند به دلیلهای گوناگون استرس و اضطراب بیاورد. نخستین دلیل به واقعیت زندگی آدمی برمیگردد: مرگ بخشی از دورهٔ طبیعی زندگی است و نقطهٔ پایانی قاطعی است که نمیتوان از آن گریخت. برای بسیاری، این واقعیت میتواند تهدیدی بزرگ برای وجود و معنا به شمار آید. ترس از مرگ همچنین ممکن است از این بیاید که آدم کنترل وضع و سلامت خود را از دست میدهد.
در این سالها، چون احتمال بیماریهای جدی بیشتر و توان جسمی و ذهنی کمتر میشود، ممکن است حس کنید دیگر نمیتوانید وضع خود را کنترل و مدیریت کنید، و این میتواند ترس و نگرانی را شدیدتر کند. برخی هم ممکن است به دلیلهای مذهبی و فرهنگی مرگ را رویدادی ترسناک و ناشناخته ببینند، که این هم میتواند ترس را بیشتر کند. از این رو ترس از مرگ در سالمندی موضوعی جدی و درخور توجه است که به پشتیبانی و مراقبت ویژه نیاز دارد.
چه چیزهایی به کم شدن استرس و اضطراب کمک میکند؟
برای مدیریت استرس و اضطراب در این سالها مهم است که با پزشکتان مشورت کنید و از حمایت خانواده، دوستان و مشاور بهره ببرید. چند روش دیگر هم در ادامه آمده است.

تمرینهای آرامبخش
تمرینهای آرامبخش میتوانند نقش مهمی در کم کردن استرس و اضطراب داشته باشند. با بالا رفتن سن، تجربههای زندگی و فشارهای روزمره ممکن است بر روحیه و سلامت روان اثر بگذارند. تمرینهایی مانند مراقبه، یوگا یا تمرینهای تنفسی میتوانند کمک کنند با تمرکز بر لحظهٔ حال و آگاهی از حال جسم و ذهنتان، آرامش و تعادل را تجربه کنید.
این تمرینها فشار خون و هورمون استرس را پایین میآورند و مادههای آرامبخشی مانند اندورفین را، که به هورمون شادی معروف است، بیشتر میکنند. تمرینهای آرامبخش همچنین میتوانند به بهتر شدن خواب و تقویت تمرکز و حافظه کمک کنند.
چون در این سن، به سبب تغییرهای جسمی و وضع سلامت، ممکن است محدودیتهایی داشته باشید، مهم است تمرینی را برگزینید که با وضع جسمیتان جور باشد؛ تا آن را ایمن و مؤثر انجام دهید و کیفیت زندگی روحی و جسمیتان بهطور چشمگیری بهتر شود.
ورزش
ورزش در کنار آمدن با استرس و اضطراب نقش بسیار مهمی دارد. ورزش منظم، مانند پیادهروی، شنا، دوچرخهسواری، یوگا یا حتی ورزش در آب و پیلاتس، میتواند حال روحی و جسمی را بهتر کند. این فعالیتها ترشح هورمونهای شادی مانند اندورفین را بیشتر میکنند که ضد استرس و افسردگیاند.
ورزش منظم همچنین کار قلب و رگها را بهتر، عضلهها را قویتر و تعادل و رشتههای عصبی را بهتر میکند؛ و اینها همه از عاملهای مهم استقلال و کیفیت زندگی بیشتر در سالمندیاند. در کل، ورزش میتواند کمک کند با فعالیت بدنی استرس و اضطراب را کم کنید و کیفیت زندگیتان را بهتر کنید.
ولی مهم است ورزش را با توجه به وضع جسمی و سلامت خودتان برگزینید و به اندازهٔ مناسب انجام دهید؛ تا از آسیبهای ورزش سنگین در امان بمانید و ایمن و مؤثر از فایدههای ورزش بهره ببرید.
تغذیهٔ سالم
تغذیهٔ سالم در سالمندی در کنار آمدن با استرس و اضطراب نقش حیاتی دارد. همانطور که بدن با بالا رفتن سن تغییر میکند، اثر تغذیه بر سلامت جسم و روح هم آشکارا دیده میشود. خوراکیهای پرارزش مانند میوه، سبزی، غلات کامل، ماهی و فراوردههای لبنی تغذیهای متعادل فراهم میکنند و مواد مغذی مهمی مانند ویتامینها و مواد معدنی به بدن میرسانند.
این تغذیهٔ مناسب نهتنها به بهتر شدن کارکرد بدن کمک میکند، بر تعادل شیمیایی مغز و بیشتر شدن تولید هورمونهای سروتونین و دوپامین هم، که به هورمونهای شادی معروفاند، اثر دارد. خوراکیهایی که خاصیت آنتیاکسیدانی دارند نیز میتوانند در برابر استرس و برای بیشتر شدن انرژی و حفظ سلامت به کار بیایند.
مصرف مناسب پروتئین هم به تقویت سلامت عضلهها و پشتیبانی از دستگاه ایمنی کمک میکند. پس تغذیهٔ سالم در سالمندی نقش اساسی در بهتر شدن سلامت جسم و روان دارد و عامل مهمی در کنار آمدن با استرس و اضطراب است.
تفریح و سرگرمی
تفریح و سرگرمی در سالمندی نقش بسیار مهمی در کنار آمدن با استرس و اضطراب دارد. فعالیتهایی مانند مطالعه، نقاشی، گلکاری، پیادهروی در طبیعت، شرکت در کلاسهای هنری یا موسیقی و حتی بازی با حیوان خانگی میتوانند کمک کنند از زندگی لذت ببرید و استرس را کم کنید.
این فعالیتها احساس خوشبختی و اعتمادبهنفس را بیشتر میکنند و ارتباطهای اجتماعی خوبی میسازند، که همه به کم شدن استرس و اضطراب کمک میکند. تفریح و سرگرمی همچنین میتواند کمک کند از روزهای بیفعالیت و احساس خستگی و بیشوقی دور بمانید و به جای آن انرژی مثبت و لذت زندگی را تجربه کنید. این فعالیتها میتوانند بهتر شدن حافظه و تمرکز را هم آسانتر کنند و برای حال روانی خوب و احساس رضایت از زندگی بسیار مؤثر باشند.
خنده، لذت بردن از لحظههای خوب و شوخطبعی هم بر ترشح هورمونهای شادی مانند اندورفین اثر مثبت دارد. پس فراهم بودن فرصت تفریح و سرگرمی در سالمندی نقش بسیار مهمی در بهتر شدن کیفیت زندگی، کم شدن استرس و بالا رفتن روحیه و انگیزه دارد.
