راحله علی‌مرادزاده، متخصص طب سالمندی، در برنامهٔ «ضربان» شبکهٔ سلامت سیما گفت که سالمندی به معنای بیماری نیست و از علت‌های گوناگون اختلال بلع در سالمندی سخن گفت.

چرا بلع در این سال‌ها دشوار می‌شود؟

به گفتهٔ او، حرکت‌های دودی دستگاه گوارش (حرکت‌های موجی که غذا را پیش می‌برد) در سالمندی کم می‌شود و قدرت عضلهٔ زبان هم کاهش می‌یابد. او گفت با رعایت نکته‌های بهداشتی در جوانی می‌توانیم از عوارض اختلال بلع در سالمندی در امان بمانیم.

علی‌مرادزاده یادآوری کرد که شمار زیادی از سالمندان کشور تنها زندگی می‌کنند و افزود سکتهٔ مغزی، آلزایمر و پارکینسون از بیماری‌هایی است که می‌تواند بر بلع سالمند اثر بگذارد.

اختلال بلع در سالمندان علت‌های گوناگونی دارد و ممکن است بر اثر عامل‌های مختلف پدید بیاید. از شایع‌ترین علت‌ها اختلال بلع پس از سکتهٔ مغزی است، یا اختلالی که بر اثر عامل‌هایی مثل آلزایمر یا پارکینسون پیش می‌آید. برای تشخیص اختلال بلع روش‌های گوناگونی هست و باید با توجه به وضع هر سالمند، مؤثرترین شیوهٔ تشخیص و درمان به کار گرفته شود.

چه غذایی مناسب است؟

او دربارهٔ غذای مناسب گفت سالمندان، چون برخی توانایی‌هایشان کم می‌شود، طعم غذا را کمتر حس می‌کنند و باید در پخت غذایشان از طعم‌دهنده‌های طبیعی، مثل سبزی‌های معطر و ادویه‌های سالم، بیشتر استفاده کرد.

این متخصص طب سالمندی گفت سالمندان ممکن است با ناراحتی‌های دندان و ضعف عضله‌های زبان و فک روبه‌رو باشند. او با سخت‌تر کردن محدودیت‌های غذایی برای سالمند مخالفت کرد و افزود سالمند باید از لحظه‌های زندگی لذت ببرد و تا جایی که می‌شود باید از گذاشتن محدودیت‌های زیاد برایش پرهیز کرد.

برای اختلال بلع چه توصیه‌هایی شد؟

او اختلال بلع را به سه دستهٔ خفیف، متوسط و شدید تقسیم کرد. برای کسانی که بلعشان کاملاً از بین رفته است، گذاشتن «پیک» را پیشنهاد کرد؛ دستگاهی که راه ورود غذا به دستگاه گوارش است.

علی‌مرادزاده استفاده از نی را برای سالمندانی که اختلال بلع دارند ممنوع دانست و گفت در این حالت احتمال ورود غذا به ریهٔ سالمند زیاد است.

او دربارهٔ مصرف مولتی‌ویتامین‌ها هم افزود که تجویز آن‌ها باید تنها با توصیهٔ پزشک باشد.

بلع چگونه انجام می‌شود؟

بلعیدن غذا فرایندی پیچیده است. شمار بسیار زیادی عضله و عصب در ورود غذا به دهان، آماده کردن آن و بردنش از دهان به معده نقش دارند. این فرایند سه مرحله دارد.

مرحلهٔ اول: دهان

در مرحلهٔ اول که مرحلهٔ دهانی نام دارد، زبان غذا یا مایعات را جمع می‌کند و برای بلعیدن آماده می‌کند. زبان و فک غذا را در دهان می‌چرخانند تا بتوان آن را جوید. با جویدن و آمیخته شدن غذا با بزاق، غذا به تکه‌های کوچک بدل می‌شود و برای بلعیدن آماده می‌شود. بزاق با غذا آمیخته می‌شود تا آن را نرم و مرطوب کند و بلع را آسان کند.

در کل، تنها چیز جامدی که بدون جویدن قورت می‌دهیم قرص یا کپسول است. خوراکی‌های دیگر حتماً پیش از بلعیده شدن جویده و به تکه‌های کوچک تقسیم می‌شوند.

مرحلهٔ دوم: گلو

مرحلهٔ دوم زمانی آغاز می‌شود که زبان غذا یا مایعات را به پشت دهان می‌برد. این کار واکنش بلع را برمی‌انگیزد و غذا را از گلو به حرکت درمی‌آورد. در این مرحله حنجره کاملاً بسته می‌شود و تنفس قطع می‌شود تا غذا یا مایعات به ریه و مجرای تنفس وارد نشود.

مرحلهٔ سوم: مری

مرحلهٔ سوم با ورود غذا یا مایعات به مری آغاز می‌شود. مری لوله‌ای است که غذا و مایعات را به سوی معده می‌برد. این مرحله، بسته به بافت یا قوام غذا، معمولاً حدود ۳ ثانیه طول می‌کشد؛ ولی در برخی موارد، مثل بلعیدن قرص یا کپسول، کمی طولانی‌تر می‌شود.

دیسفاژی یا گیر کردن غذا چیست؟

سالمندانی که دیسفاژی دارند در بلع دشواری دارند و معمولاً هنگام بلعیدن خوراکی‌ها درد زیادی حس می‌کنند. برخی کاملاً از بلعیدن غذا بازمی‌مانند، یا در بلعیدن ایمنِ غذا، مایعات و بزاق دشواری دارند. در این حالت غذا خوردن کاری چالش‌برانگیز می‌شود.

دیسفاژی معمولاً گرفتن کالری، مایعات و مواد غذایی لازم را دشوار می‌کند و می‌تواند به ناراحتی‌های جدی و حاد بینجامد. خطر دیسفاژی با بالا رفتن سن و با بیماری‌ها و اختلال‌های وابسته به سن بیشتر می‌شود. در کل، ۷ تا ۱۰ درصد از افراد بالای ۵۰ سال و حدود ۱۴ درصد از افراد بالای ۶۰ سال دیسفاژی یا انواع دیگر اختلال بلع دارند.

سالمند دارای لرزش دست هنگام غذا خوردن